Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori)

 

1. Tổng quan & Đường lây truyền

• Khái niệm: Helicobacter pylori là một loại vi khuẩn Gram âm, có hình xoắn ốc, có khả năng thích nghi cao và sống sót tốt trong môi trường axit đậm đặc của dạ dày.
• Dịch tễ: Đây là tình trạng nhiễm trùng mạn tính rất phổ biến, tỷ lệ nhiễm thường tăng dần theo độ tuổi và đặc biệt cao ở các nước đang phát triển (thường mắc phải từ thời thơ ấu).
• Đường lây truyền: Chủ yếu lây từ người sang người qua đường miệng - miệng hoặc phân - miệng (qua nước bọt, mảng bám răng, hoặc thức ăn/nước uống nhiễm khuẩn).
• 

Helicobacter pylori

2. Sinh lý bệnh & Biến chứng

Tác động của H. pylori phụ thuộc vào vị trí mà chúng khu trú trong dạ dày:

• Nhiễm ở vùng hang vị: Kích thích tăng tiết axit dạ dày, dễ dẫn đến loét tiền môn vị và loét tá tràng.
• Nhiễm ở thân dạ dày: Gây viêm teo niêm mạc dạ dày và làm giảm tiết axit, dễ dẫn đến loét dạ dày và tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến dạ dày.
• Biến chứng nguy hiểm: H. pylori được xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư loại 1. Ngoài ung thư biểu mô tuyến, nó còn liên quan trực tiếp đến u lympho MALT ở dạ dày.

3. Phương pháp chẩn đoán

Việc sàng lọc không được khuyến cáo cho người không có triệu chứng. Các xét nghiệm chỉ chỉ định khi người bệnh có biểu hiện viêm loét dạ dày:

• Xét nghiệm không xâm lấn (Ưu tiên ban đầu):
  • Xét nghiệm hơi thở ure (UBT): Độ nhạy và độ đặc hiệu cao, rất thích hợp để đánh giá hiệu quả diệt khuẩn sau điều trị.
  • Xét nghiệm kháng nguyên trong phân.
• Xét nghiệm xâm lấn (Thực hiện khi có chỉ định nội soi):
  • Xét nghiệm urease nhanh (RUT) trên mẫu sinh thiết.
  • Nhuộm mô học/Hóa mô miễn dịch mẫu sinh thiết dạ dày.

4. Nguyên tắc điều trị

Việc điều trị bắt buộc đối với các trường hợp có biến chứng (loét, ung thư) hoặc người có tiền sử gia đình bị ung thư dạ dày.

• Phác đồ điều trị: Luôn phối hợp nhiều loại thuốc, bao gồm Thuốc ức chế bơm proton (PPI) (để làm tăng pH dạ dày, giúp kháng sinh hoạt động hiệu quả hơn) kết hợp với 2 đến 3 loại kháng sinh (như Amoxicillin, Clarithromycin, Metronidazole, Tetracycline) và có thể thêm Bismuth.
• Thời gian: Thường kéo dài trong 14 ngày.
• Đánh giá sau điều trị: Bắt buộc phải kiểm tra lại tình trạng nhiễm khuẩn bằng xét nghiệm hơi thở hoặc kháng nguyên phân sau khi kết thúc trị liệu ít nhất 4 tuần (và phải ngưng dùng PPI ít nhất 1 tuần trước khi test) để đảm bảo vi khuẩn đã được tiêu diệt hoàn toàn.

Nguồn tham khảo:

1. 1. Chey WD, Howden CW, Moss SF, et al: ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection. Am J Gastroenterol 119(9):1730–1753, 2024. doi: 10.14309/ajg.0000000000002968
2. 2. Zhang S, Moise L, Moss SF: H. pylori vaccines: why we still don't have any. Hum Vaccin 7(11):1153–1157, 2011. doi:10.4161/hv.7.11.17655
3. 3. Yang JC, Lin CJ, Wang HL, et al: High-dose dual therapy is superior to standard first-line or rescue therapy for Helicobacter pylori infection. Clin Gastroenterol Hepatol 13(5):895–905.e5, 2015. doi: 10.1016/j.cgh.2014.10.036
4. 4. Malfertheiner P, Megraud F, Rokkas T, et al: Management of Helicobacter pylori infection: The Maastricht VI/Florence consensus report. Gut gutjnl-2022-327745, 2022 doi: 10.1136/gutjnl-2022-327745
5. 5. Fallone CA, Chiba N, van Zanten SV, et al: The Toronto consensus for the treatment of Helicobacter pylori infection in adults. Gastroenterology 151(1):51–69, 2016. doi: 10.1053/j.gastro.2016.04.006
6. 6. Graham DY, Canaan Y, Maher J, et al: Rifabutin-based triple therapy (RHB-105) for Helicobacter pylori eradication: A double-blind, randomized, controlled trial. Ann Intern Med 172(12):795–802, 2020 doi: 10.7326/M19-3734
7. 7. Fiorini G, Zullo A, Vakil N, et al: Rifabutin triple therapy is effective in patients with multidrug-resistant strains of Helicobacter pylori. J Clin Gastroenterol 52(2):137–140, 2018. doi: 10.1097/MCG.0000000000000540
8. 8. Chey WD, Mégraud F, Laine L, et al: Vonoprazan triple and dual therapy for Helicobacter pylori infection in the United States and Europe: Randomized clinical trial. Gastroenterology 163(3):608–619, 2022 doi: 10.1053/j.gastro.2022.05.055
1. 9. Vaira D, Vakil N, Menegatti M, et al: The stool antigen test for detection of Helicobacter pylori after eradication therapy. Ann Intern Med 136(4):280–287, 2002. doi:10.7326/0003-4819-136-4-200202190-00007
10. 10. Moss SF, Dang LP, Chua D, Sobrado J, Zhou Y, Graham DY: Comparable Results of Helicobacter pylori Antibiotic Resistance Testing of Stools vs Gastric Biopsies Using Next-Generation Sequencing. Gastroenterology 162(7):2095–2097.e2, 2022. doi:10.1053/j.gastro.2022.02.027
11. 11. Shah SC, Iyer PG, Moss SF: AGA clinical practice update on the management of refractory Helicobacter pylori infection: Expert review. Gastroenterology 160(5):1831–1841, 2021. doi: 10.1053/j.gastro.2020.11.059